Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Tỉ số truyền hay độ lợi:
Ký hiệu A trong hình 8.5 biểu thị tỉ số giữa tín hiệu ngõ ra với tín hiệu ngõ vào của
mạch khuếch đại căn bản. Tỉ số truyền v/vi là độ khuếch đại điện thế hay độ lợi điện thế A
V
.
Tương tự tỉ số truyền I/I
i
là độ khuếch đại dòng điện hay độ lợi dòng điện A
I
của mạch
khuếch đại. Tỉ số I/v
i
được gọi là điện dẫn truyền (độ truyền dẫn-Transconductance) G
M
và
v/I
i
được gọi là điện trở truyền R
M
. Như vậy G
M
và R
M
được định nghĩa như là tỉ số giữa hai
tín hiệu, một ở dạng dòng điện và một ở dạng điện thế. Ðộ lợi truyền A chỉ một cách tổng
quát một trong các đại lượng A
V
, A
I
, G
M
, R
M
của một mạch khuếch đại không có hồi tiếp
tùy theo mô hình hóa được sử dụng trong việc phân giải.
Ký hiệu A
f
được định nghĩa như là tỉ số giữa tín hiệu ngõ ra với tín hiệu ngõ vào của
mạch khuếch đại hình 8.5 và được gọi là độ lợi truyền của mạch khuếch đại với hồi tiếp.
Vậy thì A
f
dùng để diễn tả một trong 4 tỉ số:
Sự liên hệ giữa độ lợi truyền A
f
và độ lợi A của mạch khuếch đại căn bản (chưa có
hồi tiếp) sẽ được tìm hiểu trong phần sau.
Trong một mạch có hồi tiếp, nếu tín hiệu ngõ ra gia tăng tạo ra thành phần tín hiệu
hồi tiếp đưa về ngõ vào làm cho tín hiệu ngõ ra giảm trở lại ta nói đó là mạch hồi tiếp âm
(negative feedback).
8.3 ÐỘ LỢI TRUYỀN VỚI NỐI TIẾP:
Một mạch khuếch đại có hồi tiếp có thể được diễn tả một cách tổng quát như
hình 8.10
Trương Văn Tám VIII-5 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Ðể phân giải một mạch khuếch đại có hồi tiếp, ta có thể thay thế thành phần tích
cực (BJT, FET, OP-AMP ) bằng mạch tương đương tín hiệu nhỏ. Sau đó dùng định luật
Kirchhoff để lập các phương trình liên hệ.
Trong mạch hình 8.10 có thể là một mạch khuếch đại điện thế, khuếch đại dòng điện,
khuếch đại điện dẫn truyền hoặc khuếch đại điện trở truyền có hồi tiếp như được diễn tả ở
hình 8.11
Hình 8.11 Dạng mạch khuếch đại hồi tiếp
(a) Khuếch đại điện thế với hồi tiếp điện thế nối tiếp
(b) Khuếch đại điện dẫn truyền với hồi tiếp dòng điện nối tiếp
(c) Khuếch đại dòng điện với hồi tiếp dòng điện song song
(d) Khuếch đại điện trở truyền với hồi tiếp điện thế song song
Trong hình 8.10, nội trở nguồn R
S
được xem như một thành phần của mạch
khuếch đại căn bản. Ðộ lợi truyền A (A
V
, A
I
, G
M
, R
M
) bao gồm hiệu ứng của tải R
L
và của
hệ thống hồi tiếp β lên mạch khuếch đại.
Tín hiệu vào X
S
, tín hiệu ra X
0
, tín hiệu hồi tiếp X
f
, tín hiệu trừ X
d
có thể là
điện thế hay dòng điện. Những tín hiệu này cũng như tỉ số A và β được tóm tắt trong bảng
sau đây.
Trương Văn Tám VIII-6 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Như vậy: X
d
= X
S
- X
f
= X
i
(8.1)
Hệ số hồi tiếp β được định nghĩa:
Hệ số β thường là một số thực dương hay âm, nhưng một cách tổng quát β là
một hàm phức theo tần số tín hiệu.
Ðộ lợi truyền A được định nghĩa:
A = X
0
/X
i
(8.3)
Trương Văn Tám VIII-7 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Ðại lượng A biểu diễn độ lợi truyền của mạch khuếch đại tương ứng không có hồi
tiếp nhưng bao gồm ảnh hưởng của hệ thốngβ, R
L
, R
S
.
Nếu |Af| < |A| hồi tiếp được gọi là hồi tiếp âm
Nếu |Af| > |A| hồi tiếp được gọi là hồi tiếp dương
Biểu thức 8.4 cho ta thấy khi có hồI tiếp âm,độ lợI giảm đi(1+βA) lần so với độ lợi
của mạch căn bản không có hồi tiếp.
Ðộ lợi vòng (loop gain):
Tín hiệu X
d
trong hình 8.10 được nhân với A khi qua mạch khuếch đại, được nhân
với β khi truyền qua hệ thống hồi tiếp và được nhân với -1 trong mạch trộn và trở lại ngõ
vào. Vì vậy T = -βA được gọi là độ lợi vòng và đại lượng F = 1 + βA = 1 - T được gọi là
thừa số hồi tiếp.
Người ta thường dùng đại lượng
để biểu diễn ảnh hưởng của lượng hồi tiếp lên mạch khuếch đại. Nếu là hồi tiếp âm
thì N < 0.
8.4 TÍNH CHẤT CĂN BẢN CỦA MẠCH KHUẾCH ÐẠI CÓ
HỒI TIẾP ÂM:
Trong mạch khuếch đại hồi tiếp âm làm giảm độ lợi truyền nhưng lại có một
số ưu điểm nổi bật nên được ứng dụng rộng rãi.
8.4.1 Giữ vững độ khuếch đại:
Thông số của BJT hay FET không phải là một hằng số mà chúng thay đổi rất
nhiều theo nhiệt độ, ngay cả các thông số này cũng không giống nhau khi thay thế từ một
mẫu này sang một mẫu khác. Do đó, khi nhiệt độ thay đổi hay khi thay thế linh kiện tác
động độ lợi A của mạch sẽ thay đổi.
Khi có hồi tiếp:
Trương Văn Tám VIII-8 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Vậy khi mạch có hồi tiếp, khi độ lợi A của mạch không có hồi tiếp thay đổi thì độ lợi
của toàn mạch (có hồi tiếp) thay đổi nhỏ hơn (1+βA) lần.
Trong trường hợp |βA| >> 1 thì:
Nghĩa là mạch khuếch đại sau khi thực hiện hồi tiếp âm độ lợi chỉ còn tùy thuộc vào
hệ số hồi tiếp mà thôi. Thông thường hệ số hồi tiếp β có thể được xác định bởi các thành
phần thụ động không liên hệ với transistor nên độ lợi của mạch sẽ được giữ vững.
8.4.2 Giảm sự biến dạng:
Biến dạng gồm có biến dạng tần số do sự khuếch đại không đồng đều ở các tần số và
biến dạng phi tuyến do đặc tính không tuyến tính của BJT và FET làm phát sinh hài
(harmonic signal) chồng lên tín hiệu được khuếch đại làm biến dạng tín hiệu ngõ ra. Như
vậy ở ngõ ra ngoài thành phần tín hiệu vào được khuếch đại còn có một thành phần nhiễu
xuất phát từ sự biến dạng của mạch, ta đặt là D.
Tín hiệu ngõ ra: X
0
= AX
i
+ D
Khi có hồi tiếp âm, nếu ta giữ Xi không đổi thì tín hiệu ra giảm vì độ lợi A
f
< A.
Nhưng vì sự biến dạng tỉ lệ với A
f
nên cũng giảm theo.
Khi có hồi tiếp âm, mạch khuếch đại A vẫn cho thành phần biến dạng D nhưng ở ngõ
ra của mạch toàn phần sự biến dạng bây giờ chỉ còn là D
f
Vậy nhiễu cũng giảm đi 1+βA lần khi có hồi tiếp âm.
8.4.3 Gia tăng dải tần hoạt động:
Ðộ lợi truyền của các mạch khuếch đại thường là một hàm số theo tần số (xem lại
chương đáp tuyến tần số).
- Ở tần số cao ta có:
Trong đó A
m
là độ lợi của mạch ở tần số giữa
f
H
là tần số cắt cao
Nếu mạch có hồi tiếp âm thì độ lợi truyền bây giờ là A
f
Trương Văn Tám VIII-9 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Như vậy khi thực hiện hồi tiếp âm, tần số cắt cao tăng thêm (1+βA
m
) lần.
Tương tự ở tần số thấp:
với f
L
là tần số cắt thấp của mạch khuếch đại căn bản không có hồi tiếp.
Dùng cách phân giải tương tự ta cũng tìm được:
Ðể ý là trong âm thanh f
H
>> f
L
nên độ rộng băng tần thường được xem như gần
bằng f
H
hay f
Hf
.
8.5 ÐIỆN TRỞ NGÕ VÀO:
Bây giờ ta xét ảnh hưởng của hồi tiếp âm lên tổng trở vào của mạch khuếch đại.
- Nếu tín hiệu hồi tiếp đưa về ngõ vào là điện thế và nối tiếp với điện thế ngõ vào
(hình 8.11a và hình 8.11b) thì tổng trở vào sẽ tăng.
Trương Văn Tám VIII-10 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Vì điện thế hồi tiếp v
f
ngược chiều với v
S
nên dòng điện vào I
i
nhỏ hơn khi mạch
chưa có hồi
- Nếu tín hiệu hồi tiếp đưa về ngõ vào là dòng điện và mắc song song với tín hiệu
dòng điện ngõ vào (hình 8.11c và 8.11d) thì tổng trở vào sẽ giảm.
Vì I
i
= I
S
- I
f
nên I
i
(với một giá trị xác định của I
f
) sẽ nhỏ hơn khi chưa có hồi tiếp
âm.
Các đặc tính của 4 loại mạch hồi tiếp âm được tóm tắt ở bảng 8.2
Trương Văn Tám VIII-11 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
8.5.1 Mạch hồi tiếp điện thế nối tiếp:
Dạng mạch hình 8.11a được vẽ lại trong hình 8.14 với mạch khuếch đại được thay
thế bằng mạch tương đương Thevenin. Trong mạch A
VNL
diễn tả độ lợi điện thế của mạch
hở (không tải) nhưng xem RS như một thành phần của mạch khuếch đại.
i
iivii
i
oii
s
s
if
Lo
LVNL
i
o
I
I.RβAIR
I
βv.IR
I
v
R
RR
.RA
Av
v
v
Ñaët
+
=
+
==⇒
+
==
R
if
=R
i
(1+βA
v
) >R
i
Vậy:
Trong đó: A
VNL
độ lợi điện thế của mạch hở không hồi tiếp
A
V
độ lợi điện thế của mạch không có hồi tiếp và có R
L
Như vậy:
A
VNL
= lim A
V
(8.14)
R
L
→∞
8.5.2 Mạch hồi tiếp dòng điện nối tiếp:
Dạng mạch mẫu hình 8.11b được vẽ lại trong hình 8.15
Trương Văn Tám VIII-12 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
Và G
m
= limG
M
R
L
→0
Trong đó: Gm là điện dẫn truyền của mạch nối tắt (R
L
= 0)
GM là điện dẫn truyền của mạch không có hồi tiếp nhưng có tải.
8.5.3 Mạch hồi tiếp dòng điện song song:
Dạng mạch mẫu hình 8.11c được vẽ lại trong hình 8.16 với mạch khuếch đại được
thay thế bằng mạch tương đương Norton. Trong mạch này A
i
biểu thị dòng điện của mạch
nối tắt (R
L
= 0) với nội trở nguồn R
S
được xem như một thành phần của mạch khuếch đại.
Trương Văn Tám VIII-13 Mạch Điện Tử
Chương 8: Mạch khuếch đại hồi tiếp
8.5.4 Mạch hồi tiếp điện thế song song:
Dạng mạch mẫu hình 8.11d được vẽ lại trong hình 8.17
-
Trương Văn Tám VIII-14 Mạch Điện Tử
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét