Tóm tắt kết quả đề ti
Ngy 02 tháng 2 năm 2000, Chính Phủ đã ra Nghị quyết số 03/2000 QĐ - CP
về kinh tế trang trại, trong đó khẳng định Nh nớc khuyến khích phát triển v bảo hộ
kinh tế trang trại, đặc biệt khuyến khích việc đầu t khai thác v sử dụng có hiệu quả
đất trống đồi núi trọc ở trung du miền núi, biên giới hải đảo, tăng cờng quản lý Nh
nớc để trang trại phát triển lnh mạnh, có hiệu quả.
Sự hình thnh v phát triển của kinh tế trang trại đã góp phần khai thác thêm
nguồn vốn trong dân, mở mang thêm diện tích canh tác trên vùng đất trống, đồi núi
trọc, đất hoang hoá, nhất l các vùng trung du, miền núi v ven biển; tạo thêm việc
lm cho lao động nông thôn, góp phần xoá đói giảm nghèo; tăng thêm nông sản
hng hoá. Kinh tế trang trại đã v đang góp phần thúc đẩy nông nghiệp phát triển v
lm thay đổi diện mạo kinh tế - xã hội nông thôn nớc ta. Tuy nhiên, quá trình phát
triển kinh tế trang trại đang đặt ra nhiều vấn đề cần đợc giải quyết kịp thời, trong
đó có vấn đề môi trờng của các trang trại.
Vì vậy, đề ti : Nghiên cứu cơ sở khoa học v thực tiễn nhằm đề xuất các
chính sách, giải pháp bảo vệ môi trờng v phát triển bền vững kinh tế trang trại tại
Việt Nam đợc triển khai nhằm mục tiêu: đa ra bức tranh tổng thể về hiện trạng
v xu thế diễn biến môi trờng một số loại hình trang trại phổ biến tại Việt Nam v
cung cấp các cơ sở khoa học v thực tiễn để đề ra các chính sách, giải pháp bảo vệ
môi trờng v phát triển bền vững kinh tế trang trại tại Việt Nam.
Sau khi tổng quan về những vấn đề chung liên quan đến kinh tế trang trại,
hon cảnh ra đời v phát triển của kinh tế trang trại trên thế giới, ở Việt Nam cũng
nh lãnh thổ nghiên cứu. Đề ti đi đến nhận xét một số vấn đề bức bách m kinh tế
trang trại tạo ra, trong số đó có vấn đề môi trờng sinh thái.
Trên cơ sở phơng pháp luận với 3 cách tiếp cận chính l: tổng hợp - đa
ngnh, sinh thái hệ thống v kinh tế môi trờng trong nghiên cứu, đồng thời dựa trên
3 nguyên tắc cơ bản khi nghiên cứu cơ sở khoa học v thực thiễn v 3 nguyên tắc đề
xuất các chính sách v giải pháp bảo vệ môi trờng, phát triển bền vững kinh tế
trang trại tại Việt Nam, đề ti đã lựa chọn 2 vùng: DHMT v ĐBSCL để nghiên cứu
về tình hình phát triển trang trại, đánh giá những thnh quả đã đạt đợc của KTTT
v những vấn đề môi trờng bức xúc phát sinh tại các trang trại.
Để lm cơ sở cho việc nghiên cứu đề xuất các chính sách v giải pháp đối
với sự phát triển kinh tế trang trại, đặc biệt tập trung nghiên cứu kinh tế trang trại
nuôi trồng thuỷ sản, đề ti đã khái quát về điều kiện tự nhiên, ti nguyên thiên
nhiên, hoạt động kinh tế xã hội cũng nh sự tác động của hoạt động kinh tế trang
trại lên sức khoẻ cộng đồng ở 2 vùng trọng điểm nghiên cứu l DHMT v ĐBSCL.
iii
Về vấn đề môi trờng trong phát triển kinh tế trang trại thuỷ sản, đề ti đã
phác hoạ một bức tranh tổng thể về hiện trạng môi trờng, từ đó, bớc đầu phân tích
xu thế diễn biến môi trờng của kinh tế trang trại v đặc biệt l kinh tế trang trại
nuôi trồng thuỷ sản.
Dựa trên quan điểm phát triển bền vững, đề ti đã đề xuất một số tiêu chí đối
với sự phát triển kinh tế trang trại thuỷ sản theo hớng bền vững. Đồng thời, đề ti
cũng đã đa ra 4 mô hình kinh tế trang trại thuỷ sản điển hình, thông qua đó góp
phần lm cơ sở thực tiễn cho việc đề xuất các chính sách v giải pháp bảo vệ môi
trờng các trang trại theo hớng bền vững.
Từ những cơ sở khoa học v thực tiễn trên, đề ti đã phân tích v đánh giá
những mặt tích cực cũng nh hạn chế của một số chính sách, giải pháp đã có liên
quan đến kinh tế trang trại nuôi trồng thuỷ sản. Đồng thời đề xuất bổ sung các chính
sách, giải pháp cụ thể v hớng dẫn thực hiện các chính sách, giải pháp nhằm góp
phần bảo vệ môi trờng các trang trại, đặc biệt l kinh tế trang trại thuỷ sản theo
hớng bền vững.
iv
Summary of Project's results
On February 2
rd
2000, the Government issued a Resolution 03/2000 QD - CP
about farm - based economy in which it affirms that "The State encourages to
develop and protect farm - based economy, especially in encouraging in investing
and using effectively bare land and hill in midland, highland, border and island and
intensify the State's management in order that farm - based economy developes
effectively and towards the State's orientation".
The establishment and development of farm - based economy have partly
contributed to exploit people's source of capital, enlarge cultivated surface area on
bare land and hill, waste land, infertile soil especially in midland, highland and
coastal; provide job for rural labors, have a hand in alleviation poverty and increase
agri - products. Farm - based economy has partly contributed to foster the
development of agriculture and change the socio - economic face of rural areas in
our country. However, the development of farm - based economy has been posing a
lot of problems included farms environmental issues that need solve timely.
Consequently, the project: Research on scientific and practical bases to
propose environmental protection solutions and policies and sustainable
development farm-based economy in Vietnam" has been carrying out to show an
overall picture about the actual state and general trend of environmental
happenings of some common farm - based economy's forms in Vietnam and to
provide scientific and practical grounds to propose environmental protection
solutions and policies and to sustainably develop farm - based economy in Vietnam.
The project comes to some urgent issues that farm - based economy causes
urgently environmental issues after showing backgrounds related to farm - based
economy such as its establishment and development circumstances all over the
world and in Vietnam as well as studied areas.
Based on methodology with three major approaches to is: collective -
interdisciplinary, ecological system and economic environment in studying. At
once, based on three fundermental principles in researching scientific and practical
grounds and three principles in proposing environmental protection solutions and
policies and to sustainably develop farm - based economy in Vietnam. The project
chose two regions of the Coastal Centre and the Mekong Delta to study the situation
of farm - based economy development, to assess its obtained achievements and
urgently posed environment issues at farms.
v
To lay the foundation for studying and proposing policies and solutions to
the development of farm - based economy and partially focus on researching
aquaculture farm - based economy, the project generalized natural conditions,
natural resources, socio - economic actions as well as the effects of farm - based
economy on community health at two main regions of the Coastal Centre and the
Mekong Delta.
As regards, environmental issues were caused by developing of aqualculture,
the project outlined a general picture about the environmental state and thence
analized environmental happenings of farm - based economy, first and foremost
aqualculture farm - based economy.
From the point of view of sustainable development, it proposed some criteria
for sustainable developings aquaculture. Simultaneously, it showed four typical
aquaculture forms to lay the foundation for practical bases of proposing
environmental protection policies and solutions in farms towards sustainability.
From the aboved scientific and practical bases, the project analized and assessed
positive and negative aspects of some existed policies and solutions related to
aquaculture. And it supplemented some specific policies and solutions in order to protect
environmental farms, especially in sustainable aquaculture farm-based economy.
vi
Lời cảm ơn
Đề ti "Nghiên cứu cơ sở khoa học v thực tiễn nhằm đề xuất các chính sách,
giải pháp bảo vệ môi trờng v phát triển bền vững kinh tế trang trại tại Việt Nam" mã
số KC.08.30 thuộc Chơng trình khoa học công nghệ trọng điểm của Nh nớc giai
đoạn 2001-2005 về "Bảo vệ môi trờng v phòng tránh thiên tai" - KC.08 đã đợc triển
khai bắt đầu từ năm 2001 v kết thúc vo năm 2005.
Với khuôn khổ thời gian trong 2 năm (1/2004 - 12/2005), Ban Chủ nhiệm đề ti
KC.08.30 cảm ơn về sự giúp đỡ tận tình, sự chỉ đạo thờng xuyên v kịp thời của Bộ
KH&CN, đặc biệt l Vụ Quản lý Khoa học XH&TN, Vụ Kế hoạch v Ti chính v Ban
Chủ nhiệm Chơng trình KC.08. Đồng thời, đề ti cũng nhận đợc sự quan tâm giúp đỡ
của Vụ KH - CN, Bộ Giáo dục v Đo tạo; sự chỉ đạo v giúp đỡ chu đáo của Ban Giám
đốc Đại học Huế, Ban Quản lý KH&ĐN Đại học Huế.
Ban Chủ nhiệm đề ti xin chân thnh cảm ơn sự tham gia tích cực v nhiệt tình của
các tổ chức v các chuyên gia trong suốt quá trình thực hiện đề ti. Sự thnh công của đề
ti l kết quả nghiên cứu của tập thể các chuyên gia khoa học thuộc các Viện nghiên cứu,
Trung tâm nghiên cứu, các trờng Đại học, các cơ quan quản lý từ Trung ơng đến các địa
phơng thuộc vùng Duyên hải miền Trung v đồng bằng sông Cửu Long.
Ban Chủ nhiệm đề ti đặc biệt xin cảm ơn các tổ chức v cá nhân có tên sau đây
về sự hợp tác quý báu trong quá trình thực hiện đề ti:
n
Các tổ chức:
1. Trung tâm Ti nguyên, Môi trờng v Công nghệ Sinh học Đại học Huế
2. Trung tâm Công nghệ Môi trờng tại Tp.HCM thuộc Hội Bảo vệ Thiên nhiên v
Môi trờng Việt Nam
3. Khoa Môi trờng, trờng ĐHKH, Đại học Huế
4. Trung tâm Công nghệ Thông tin Đại học Huế
5. Trờng Đại học Kinh tế, Đại học Huế
6. Trờng Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia H Nội
7. Các Sở TN&MT, Sở KH&CN, Sở Thuỷ sản, Chi cục Bảo vệ nguồn lợi Thuỷ sản
của các địa phơng sau đây:
- Vùng Duyên hải miền Trung gồm các tỉnh: Thanh Hoá, Nghệ An, H Tĩnh,
Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, Đ Nẵng, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình
Định, Phú Yên v Khánh Ho.
vii
- Vùng đồng bằng sông Cửu Long gồm các tỉnh: Long An, Tiền Giang, Bến Tre,
Vĩnh Long, Tr Vinh, Cần Thơ, Hậu Giang, Sóc Trăng, Bạc Liêu, C Mau, Kiên Giang,
An Giang v Đồng Tháp.
8. Công ty TNHH Đức Thắng, tỉnh Quảng Bình
9. Công ty TNHH Việt - Mỹ (Haoai), tỉnh Phú Yên
10. Chủ trang trại Trần Đình Quang, xã Vinh Hng, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa
Thiên Huế
11. Chủ trang trại Châu Thanh Tâm, xã Tắc Vân, huyện Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu
12. Chủ trang trại Trần Hong Minh, xã Phớc Long, huyện Phớc Long, tỉnh Bạc Liêu
n
Các chuyên gia:
1. PGS.TS. Phùng Chí Sỹ: Trung tâm ENTEC tại Tp. Hồ Chí Minh
2. GS.TSKH. Đặng Trung Thuận: Đại học Quốc gia H Nội
3. TS. Phạm Quang Anh: Đại học Quốc gia H Nội
4. TS. Phạm Mạnh Ti : Trung tâm ENTEC tại Tp. Hồ Chí Minh
5. ThS. Nguyễn Mộng: Khoa Môi trờng, trờng ĐHKH, Đại học Huế
6. ThS. Nguyễn Đăng Anh Thi: Trung tâm ENTEC tại Tp. Hồ Chí Minh
7. ThS. Trần Anh Tuấn: Khoa Môi trờng, trờng ĐHKH, Đại học Huế
8. TS. Nguyễn Khắc Hon: Khoa Quản trị Kinh doanh, trờng ĐHKT, Đại học Huế
9. TS. Nguyễn Thanh Bình: Trung tâm Công nghệ Thông tin Đại học Huế
10. CN. Nguyễn Bắc Giang: Khoa Môi trờng, trờng ĐHKH, Đại học Huế
11. ThS. Lê Thị Kim Liên: Khoa Kế toán Ti chính, trờng ĐHKT, Đại học Huế
V nhiều chuyên gia khác,
Đồng thời trong quá trình triển khai nghiên cứu, Ban chủ nhiệm đề ti cũng
nhận đợc sự đóng góp nhiều ý kiến quá báu của các nh khoa học:
GS.TSKH.Trơng Quang Học, PGS.TSKH. Nguyễn Văn C, GS.TS. Trần Đình
Hợi, GS.TS. Đờng Hồng Dật, GS.TS. Lê Văn Khoa, PGS.TS. Hong Đức Triêm,
PGS.TS. Đặng Kim Chi, TS. Trần Văn ý, TS. Tô Đình Huyến, ThS. Lê Quang
Thnh, KS. Ngô Văn Đắc, KS. Dơng Quang San. Nhân đây Ban Chủ nhiệm đề ti
xin chân thnh cám ơn về sự giúp đỡ nói trên.
viii
Mục Lục
Trang
Danh sách tác giả i
Tóm tắt đề ti iii
Lời cảm ơn vii
Mục lục ix
Danh mục các bảng xiii
Danh mục hình xvii
Danh mục chữ viết tắt xix
Danh các tổ chức cá nhân tham gia xxii
Mở đầu 1
1. Đặt vấn đề 1
2. Tính cấp thiết của đề ti 1
3. Mục tiêu của đề ti 3
4. Nội dung nghiên cứu của đề ti 3
5. Nguồn ti liệu v số liệu sử dụng 7
6. Những kết quả mới của đề ti 8
7. Tổ chức thực hiện 8
8. Cấu trúc của đề ti 9
9. Cơ sở của việc lựa chọn đối tợng v giới hạn nghiên cứu 9
10. Thời gian v địa bn nghiên cứu 10
11. Các công việc đã thực hiện 10
Chơng 1. Tổng quan về phát triển kinh tế trang trại v phơng pháp
nghiên cứu 11
1.1. Khái niệm về trang trại v kinh tế trang trại 11
1.1.1. Khái niệm, tiêu chí xác định v phân loại trang trại 11
1.1.2. Khái niệm về kinh tế trang trại 16
1.2. Hon cảnh ra đời v sự phát triển kinh tế trang trại trên Thế giới
v ở Việt Nam 22
1.2.1. Trên Thế giới 22
1.2.2. ở Việt Nam 25
1.3. Một số nhận xét về tình hình phát triển kinh tế trang trại ở nớc ta 34
1.4. Phơng pháp luận v phơng pháp nghiên cứu 36
ix
1.4.1. Phơng pháp luận 36
1.4.2. Phơng pháp nghiên cứu 42
Chơng 2. Phát triển kinh tế trang trại ở duyên hải miền Trung 43
2.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, ti nguyên thiên nhiên v kinh tế -
xã hội vùng duyên hải miền Trung 43
2.1.1. Điều kiện tự nhiên 43
2.1.2. Ti nguyên thiên nhiên 49
2.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội 55
2.2. Hiện trạng phát triển kinh tế trang trại tại DHMT 56
2.2.1. Các loại hình KTTT ở DHMT 56
2.2.2. Tình hình phát triển kinh tế trang trại ở các tỉnh duyên hải miền Trung 58
2.3. Tác động của kinh tế trang trại nuôi trồng thuỷ sản lên sự phát triển
kinh tế - xã hội, môi trờng sinh thái v sức khỏe cộng đồng 77
2.3.1. Tác động đến hoạt động kinh tế - xã hội 77
2.3.2. Tác động đến môi trờng sinh thái 79
2.3.3. Tác động lên sức khoẻ của con ngời 81
Chơng 3. Phát triển kinh tế trang trại ở đồng bằng sông Cửu Long 82
3.1. Khái quát điều kiện tự nhiên, ti nguyên thiên nhiên v kinh tế - xã hội
vùng đồng bằng sông Cửu Long 82
3.1.1. Điều kiện tự nhiên 82
3.1.2. Ti nguyên thiên nhiên vùng đồng bằng sông Cửu Long 84
3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội 92
3.2. Hiện trạng phát triển trang trại tại ĐBSCL 94
3.2.1. Các loại hình KTTT 94
3.2.2. Tình hình phát triển KTTT ở ĐBSCL 97
3.2.3. Hiệu quả kinh tế xã hội của các trang trại ở ĐBSCL 102
3.3. Tác động của kinh tế trang trại lên sự phát triển kinh tế - xã hội,
môi trờng sinh thái v sức khoẻ cộng đồng 105
3.3.1. Tác động đến hoạt động kinh tế - xã hội 105
3.3.2. Tác động đến môi trờng sinh thái 109
3.3.3. Tác động lên sức khoẻ của con ngời 111
Chơng 4. Vấn đề môi trờng trong phát triển kinh tế trang trại 113
x
4.1. Hiện trạng môi trờng kinh tế trang trại 113
4.1.1. Vùng duyên hải miền Trung 113
4.1.2. Vùng đồng bằng sông Cửu Long 133
4.2. Khả năng diễn biến môi trờng kinh tế trang trại
nuôi trồng thuỷ sản 145
4.2.1. Mục tiêu của dự báo diễn biến môi trờng 145
4.2.2. Các phơng pháp đánh giá diễn biến môi trờng 145
4.2.3. Khả năng diễn biến môi trờng 148
4.3. Nhận xét chung về tác động của sự phát triển trang trại ở Việt Nam đến
môi trờng v sự phát triển bền vững 160
4.3.1. Những thnh tựu của KTTT 160
4.3.2. Những mặt hạn chế v bất cập cần giải quyết 163
Chơng 5. Phát triển kinh tế trang trại theo hớng bền vững 165
5.1. Quan niệm về phát triển bền vững 165
5.2. Tiếp cận đối với phát triển bền vững 166
5.2.1. Tiếp cận mang tính đạo đức 166
5.2.2. Tiếp cận kinh tế 166
5.2.3. Tiếp cận sinh thái 166
5.3. Phát triển kinh tế trang trại theo hớng bền vững 167
5.3.1. Tiêu chí phát triển KTTT theo hớng bền vững 167
5.3.2. Những tổn thất trong phát triển kinh tế trang trại 169
5.3.3. Sự cần thiết thay đổi phát triển kinh tế trang trại 172
5.4. Lựa chọn v hon thiện một số mô hình kinh tế trang trại theo
hớng bền vững 173
5.4.1. Quan điểm 173
5.4.2. Cách giải quyết vấn đề 174
5.4.3. Các kết quả nghiên cứu hon thiện mô hình trang trại 174
Chơng 6. Đề xuất các chính sách, giải pháp bảo vệ môi trờng v phát triển
bền vững kinh tế trang trại nuôi trồng thuỷ sản ở Việt Nam 212
6.1. Đánh giá những mặt tích cực, hạn chế của một số chính sách, giải
pháp liên quan đến kinh tế trang trại nuôi trồng thuỷ sản 212
xi
6.1.1. Chính sách đất đai 212
6.1.2. Chính sách tín dụng, huy động vốn đầu t hỗ trợ phát triển KTTT 215
6.1.3. Chính sách thuế, thị trờng v tiêu thụ sản phẩm 217
6.1.4. Về đo tạo nhân lực v chuyển giao khoa học - công nghệ - kỹ thuật 218
6.1.5. Về khuyến nông - khuyến ng 220
6.1.6. Giảm thiểu, phòng ngừa v xử lý ô nhiễm môi trờng 221
6.1.7. Chính sách liên kết "bốn nh" 223
6.2. Đề xuất các chính sách, giải pháp phát triển kinh tế trang trại
nuôi trồng thủy sản theo hớng bền vững 224
6.2.1. Về đất đai 224
6.2.2. Huy động vốn đầu t phát triển kinh tế trang trại 227
6.2.3. Chính sách Quỹ hỗ trợ phát triển kinh tế trang trại 229
6.2.4. Chính sách thuế 231
6.2.5. Chuyển giao khoa học - công nghệ v kỹ thuật 233
6.2.6. Khuyến nông - khuyến ng 235
6.2.7. Giảm thiểu, phòng ngừa v xử lý ô nhiễm môi trờng 238
6.2.8. Đề xuất bổ sung về Chính sách liên kết "bốn nh" đối với kinh tế
trang trại (Nh nớc, Chủ trang trại, Nh doanh nghiệp v Nh khoa học) 246
6.3. Hớng dẫn thực hiện các chính sách, giải pháp bảo vệ môi trờng kinh tế
trang trại nuôi trồng thủy sản 249
6.3.1. Mục đích 249
6.3.2. Cách tiếp cận để thực hiện các chính sách, giải pháp 239
6.3.3. Phơng hớng thực hiện các chính sách, giải pháp 251
6.3.4. Các biện pháp chủ yếu để thực hiện các chính sách, giải pháp 254
6.3.5. Đảm bảo các điều kiện thực hiện 258
6.3.6. Phối hợp tổ chức thực hiện 260
Kết luận v kiến nghị 263
I. Kết luận 263
II. Kiến nghị 265
Ti liệu tham khảo 266
xii
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét