nhiên, chúng lại không liên quan đến mục của chúng ta. Nếu anh gửi
được một bài đến đây cho tôi trước ngày thứ năm - dù là với chuyến bưu
điện thứ hai - thì anh sẽ nhận lại bản dịch kịp vào chuyến tàu thủy thứ
bảy, nghĩa là vào thứ sáu với chuyến bưu điện thứ hai. Tuần sau cần phải
bắt tay viết các bài về nước Đức và nhanh chóng hoàn thành chúng
4
.
Cung cách đê hèn của người Áo trong việc bắt chước L[u-i] N[a-pô-
lê-ông] để cũng vội vã huỷ bỏ hiến pháp của mình, quả thật là ghê tởm
5
.
Giờ đây, cả ở Phổ cũng sắp bắt đầu một cuộc nhảy múa reo hò - không
nghi ngờ gì nữa, nước Áo đã phản bội và bán rẻ nước Phổ, và nếu Phổ
cũng sẽ không huỷ bỏ hiến pháp thì nó rất dễ dàng có thể bị khối liên
minh Nga - Áo - Pháp đè bẹp
6
.
Năm 1851, công nghiệp vải bông Anh mỗi ngày tiêu thụ 32000 kiện
bông thay vì 29000 kiện tiêu thụ năm 1850. Toàn bộ số dôi ra - và thậm
chí nhiều hơn đáng kể - đã chuyển sang Đông Ấn và Trung Quốc; đưa
hàng vào hai thị trường ấy và tiêu thụ trên thị trường trong nước - giờ đây
Man-se-xtơ sống hầu như chỉ bằng việc ấy, vì số đem sang lục địa rất ít.
Điều đó không thể tiếp diễn lâu dài. Tình hình ở đây trở nên gay gắt đến
tột độ; điều khá đáng chú ý, chẳng hạn, là bông thì được mùa chưa từng
thấy, thế mà giá bông tăng không thể kìm nổi chỉ vì số cầu có triển vọng
còn lớn hơn.
Hôm nay tôi nhận được mấy dòng của Véc-thơ gửi từ Brát-phoóc -
cậu ấy hỏi thăm về gã Luy-đơ ba láp đã viết thư cho cậu ấy. Nếu anh có
thể cho tôi biết chút đỉnh xem con lừa già đó có tham gia những âm mưu
ở đây hay không và với mức độ nào, thì tôi sẽ rất mừng, mà có thể điều
đó sau này cũng sẽ bổ ích.
Ở đây chẳng còn gì mới mẻ nữa, trong công việc chúng ta có sự yên ắng,
mây mù và khói - có nhiều vô kể.
Ph.Ă. của anh
Công bố lần đầu trong cuốn sách: "Der
Briefwechsel zwischen F. Engels und
K.Marx". Bd. I, Stuttgart, 1913
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
2
Mác gửi Ăng-ghen
7
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], 20 tháng Giêng 1852
28, Deanstreet, Soho
Ăng-ghen thân mến!
Mãi hôm qua tôi mới rời khỏi giường bệnh và hôm nay mới lại bắt
đầu viết.
Pi-pơ, với nhiệt tình mà cậu ấy thường thể hiện trong 10 phút đầu, đã
nhận đi chiết khấu kỳ phiếu, vì tôi không thể ra khỏi nhà, vả lại theo kế
hoạch tôi không có ý định đi tới ông Sáp-men. Tối hôm sau, ông ta mang
tiền đến cho tôi, nhưng bảo là sẽ gửi kỳ phiếu cho anh để chiết khấu ở
Man-se-xtơ. Tôi cùng vợ tôi đã giải thích cho ông ta rằng theo chúng tôi
biết, anh không thể làm việc ấy được. Nhưng ông ta đã viết sẵn thư rồi,
và vì ông ta cho chúng tôi biết khá rõ rằng tôi, như ông ta cảm thấy, do
những động cơ không rõ, đã gây khó dễ cho ông ta, nên tôi để cho ông ta
muốn làm gì thì làm, đuổi cổ ông ta đi, hơn nữa ông ta tin rằng anh sẽ trả lại
tờ giấy ấy cho ông ta. Song giờ đây,
khi ông ta báo cho tôi biết chuyện ấy thì hóa ra ông ta hoàn toàn không
vội như vậy, mà chỉ muốn làm ra vẻ quan trọng mà thôi. Đối với tôi,
chuyện ấy khó chịu vì anh có thể nghĩ là tôi không khiêm tốn.
Ở Pháp, tình hình diễn ra tuyệt vời. Và tôi hy vọng rằng đối với nước
Pháp tươi đẹp, trường học ấy sẽ không tỏ ra quá nông cạn, mà nó sẽ phải
14 Mác gi ng-ghen, 20 tháng giêng 1852
ng-ghen gi mác, 22 tháng giêng 1852 15
trải qua một khóa huấn luyện dài ngày hơn. Tôi cảm thấy chiến tranh,
sớm hơn hoặc muộn hơn mấy tháng, là không tránh khỏi. Chúng ta đã có
Na-pô-lê-ông của hòa bình, Lu-i
1*
hoàn toàn không thể bắt chước Lu-i
Phi-líp. Thế rồi, tiếp theo sẽ ra sao?
Những người Khuên
8
, như bạn biết đấy, không bị trao cho tòa án hội
thẩm với cái cớ là vụ đó dường như gay go đến mức việc điều tra phải
làm lại từ đầu.
Ma-đi-ê vừa mới ở đây và đã chứng minh cho tôi với cung cách hết
sức dung tục rằng khoảng bữa ăn sáng, quân Pháp có thể chiếm được
Luân Đôn, và trong vòng năm giờ có thể đổ bộ lên tất cả bờ biển nước
Anh. Người ta cảm thấy thương hại quá nhiều đối với những kẻ khốn khổ
ấy và, vì thế mà làm thinh khi họ ba hoa nhảm nhí.
Mong anh sớm biên thư nhé.
C.M. của anh
Việc làm ăn của anh thế nào rồi?
Công bố toàn văn lần đầu bằng tiếng của
nguyên bản trong Marx - Engels
Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. I, 1929
và bằng tiếng Nga trong C. Mác và Ph. Ăng-
ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t. XXI,
1929
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
1* Lu-i Bô-na-pác-tơ
3
Ăng-ghen gửi Mác
9
ở Luân Đôn
[Man-se-xtơ], 22 tháng Giêng 1852
Mác thân mến!
Xin gửi anh bài thứ bảy viết cho tờ "Tribune"
1*
. Bài thứ tám v. v.. tối
mai sẽ viết xong, hôm nay tôi chuẩn bị cái gì đó cho Vây-đơ-mai-ơ. Tôi
giữ lại, để viết cho V [ây-đơ-mai-ơ], trước hết là toàn bộ nước Anh
10
, vì tôi
không thể cả gan đọc báo Đức và viết điều gì đó về nước Đức. Anh có thể
thuyết phục Lu-pu-xơ
2*
-
tôi hy vọng anh ấy lại mạnh khoẻ - viết điều gì đó cho mục "Tin trong
nước" được hay không
11
? - Tuần tới, Véc-thơ cũng sẽ cung cấp đôi điều
cho V[ây-đơ-mai-ơ], tuần này thì anh ấy không thể. Tôi hy vọng ngày kia
sẽ gặp anh ấy ở đây, và có lẽ một hai tuần nữa anh ấy sẽ đến Luân Đôn,
vì anh ấy lại nóng ruột như thể ngồi trên đống lửa.
Vì hôm qua tàu "Pa-xi-phích" từ Niu Oóc đến nên có thể là ngày mai
tôi sẽ nhận được của V[ây-đơ-mai-ơ] những số tạp chí đã hứa
3*
, - song tôi
không tin chắc như thế, vì có thể, anh ấy đợi chuyến bưu hạm thường kỳ
của Anh. Hơn nữa, anh ấy phải gửi ít hơn, 50 bản là quá nhiều và bưu phí
chắc sẽ tốn rất nhiều tiền; vả lại ai là người chúng ta phải gửi tất cả
những bản ấy?
1* Ph.Ăng-ghen. "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức". Bài VII
2* Vin-hem Vôn-phơ
3* Tạp chí "Die Revolution"
Tôi muốn xem xem chi phí là bao nhiêu, và cùng lắm, nếu anh ấy không
thu xếp được việc này cho rẻ hơn thông qua các đại lý phát hành, thì 10
bản cũng hoàn toàn đủ; vì rằng anh ấy không thể trông cậy vào người đặt
mua ở châu Âu được. Có thể, sẽ có được một số người ở Luân Đôn và ai
đó ở Hăm-buốc. Muốn thế cũng cần phải có đại lý, mà đại lý thì không
được thanh toán bồi hoàn.
Tôi hy vọng giờ đây anh chóng gửi bài viết cho tờ "Tribune" đến để
tôi dịch.
Giôn-xơ có viết thư cho tôi, đòi lấy bài. Tôi sẽ cố gắng làm tất cả
những gì có thể làm được và đã hứa gửi đến cho anh ấy
12
. Mặc dù vậy tôi
thường xuyên rứt khỏi công việc một mẩu thời gian rỗi, và như thế là
không hay. Tôi sẽ cố gắng thu xếp thế nào đấy và mở rộng văn phòng.
Gi[ôn-xơ] viết về thái độ đê tiện của H[ác-ni] đối với anh ấy
13
và 15 pao
mà y lừa anh ấy; anh ấy nói rằng anh có thể cho tôi biết điều này tỉ mỉ
hơn. Chuyện gì vậy? Anh ấy tất nhiên rất bận và viết những câu rời rạc,
với nhiều dấu chấm than.
Về mánh khoé của Pi-pơ đối với kỳ phiếu thì cố nhiên tôi thấy rất rõ
toàn bộ sự đầu cơ, và anh chàng đẹp trai của chúng ta chắc đã hiểu rằng
anh ấy cần hành động kiên trì hơn rất nhiều, nếu anh ấy muốn moi của tôi 8
pao. Vì tôi biết rõ tình hình tài chính của anh ấy tính đến ngày 2 tháng Giêng,
nên tôi cười vào cái gọi là thiếu tiền của anh ấy và nhắc anh ấy đề phòng
những tay mối lái gian giảo và không đáng tin cậy trên thị trường chứng
khoán Luân Đôn, tôi đã giải thích cho anh ấy rằng kỳ phiếu ấy vẫn phải
gửi đi càng nhanh càng tốt, và, sau cùng, đã khuyên anh ấy chiết khấu
qua Vây-đơ-mai-ơ - như vậy kỳ phiếu đó sẽ rơi vào tay anh và khi nhận
được giấy báo trả tiền lại vẫn ghi tên anh hoặc tên tôi, nó sẽ đem lại lý do
hoàn toàn tự nhiên để tiến hành công việc chiết khấu mới với nhà buôn
trẻ ấy. Tôi nợ
Pi-ơ 2 pao, anh ấy cũng muốn nhận, nhưng tôi cũng hứa với anh ấy là đến
đầu tháng Hai mới trả.
Việc Lu-i Na-pô-lê-ông hùng dũng chắc chắn sẽ phát động chiến
tranh, điều đó rõ như ban ngày, và nếu ông ta sẽ có thể thoả hiệp với Nga,
thì ông ta chắc hẳn sẽ bày trò gây gổ với nước Anh. Điều đó sẽ có những
mặt tốt và những mặt xấu của nó. Sự tự tin của người Pháp, rằng họ có
thể trong vòng năm giờ chiếm được Luân Đôn và nước Anh, là hoàn toàn
không nguy hiểm. Điều họ có thể thực sự làm được vào thời điểm này là
tổ chức những cuộc tấn công ăn cướp bất ngờ với 20000, nhiều nhất là
với 30000 người mà không ở đâu có thể đạt được cái gì ra trò. Brai-tơn là
thành phố duy nhất bị đe dọa nghiêm trọng. Xao-tơ-hem-pơ-tơn và những
thành phố khác được bảo vệ bằng vị trí của nó, - bằng việc chúng nằm ở
những vịnh sâu chỉ lúc triều lên và chỉ có nhờ những hoa tiêu địa phương
mới có thể vào được - tốt hơn là bằng mọi công sự. Thành công lớn nhất
mà lính đổ bộ Pháp có thể đạt được là phá huỷ Vu-li-giơ; nhưng ngay cả
lúc đó họ cũng phải hết sức tránh tiến về Luân Đôn. Nếu thậm chí toàn bộ
lục địa chuẩn bị một cuộc tấn công thực sự thì người Anh sẽ biết điều này
ít ra là trong một năm, mà đối với nước Anh thì sáu tháng là hoàn toàn đủ
để chuẩn bị đánh lui mọi cuộc công kích. Sự lo lắng hiện nay đã được
thổi phồng lên một cách có dụng ý, và đảng Vích đang ra sức góp phần
vào điều này. Nếu người Anh triệu hồi một tá tàu chủ lực và tàu thủy,
trang bị một tá khác những chiếc tàu đủ mọi kiểu đã nằm ở các cảng
trong tư thế nửa sẵn sàng, nếu họ tăng quân đội của mình thêm 25000
người, tổ chức những tiểu đoàn bộ binh tình nguyện được trang bị súng
trường Mi-ni-ê, thêm vào đó một ít dân binh và nhận được một ít kỵ binh
tình nguyện, thì thời gian đầu họ được an toàn. Nhưng nói chung nỗi lo
lắng đã được dấy lên là hết sức có ích, chính phủ đã thực tế để cho câu chuyện
qua đi
một cách tài tình, giờ đây điều đó sẽ chấm dứt; và lúc đó, nếu có gì xảy ra
thì người Anh sẽ được chuẩn bị đến mức có thể đẩy lùi mọi mưu toan đổ
bộ và lập tức đánh trả lại.
Còn nói chung, theo tôi quan niệm, L[u-i] - N[a-pô-lê-ông] chỉ có hai
khả năng phát động chiến tranh: 1) chống Áo, nghĩa là chống toàn bộ
Liên minh thần thánh, hoặc 2) chống Phổ, nếu Nga và Áo cho phép làm
16 ng-ghen gi mác, 22 tháng giêng 1852
ng-ghen gi mác, 22 tháng giêng 1852 17
18 ng-ghen gi mác, 22 tháng giêng 1852
Mác gi ng-ghen, 24 tháng giêng 1852 19
thế. Tuy nhiên, điều nói sau cùng này hết sức đáng ngờ, còn ông ta có
dám gây sự với Liên minh thần thánh hay không thì đấy còn là vấn đề; cả
Anh lẫn Liên minh thần thánh đều sẽ không nhường Pi-ê-mông, Thụy Sĩ
và Bỉ cho ông ta. Sự thể rối rắm đến mức rốt cuộc tất cả sẽ do sự ngẫu
nhiên thuần tuý quyết định.
Còn trong công việc nội bộ thì có sự phát triển tuyệt vời làm sao!
Hành động ám hại đã trở thành hiện tượng thường ngày, còn các biện
pháp thì ngày càng tuyệt diệu. Giá như, cuối cùng, ngài Đơ Moóc-ni đổ, -
ông này vẫn còn đóng vai người anh hùng có đức hạnh - và giá như người
bạn cao thượng của chúng ta
1*
tịch thu tài sản của dòng họ Oóc-lê-ăng
nhỉ!
14
Không thể chuẩn bị cơ sở cho chính phủ Blăng-ki tốt hơn con lừa ấy
đang làm.
Ph.Ă. của anh
Công bố toàn văn lần đầu bằng tiếng của
nguyên bản trong Marx - Engels
Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. I, 1929
và bằng tiếng Nga trong C. Mác và Ph. Ăng-
ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t. XXI,
1929
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
1* - Lu-i Bô-na-pác-tơ
4
Mác gửi ăng-ghen
ở man-se-xtơ
[Luân Đôn], 24 tháng Giêng 1852 28,
Deanstreet, Soho
Phri-đrích thân mến!
Tôi chỉ viết mấy dòng, vì vừa mới nhận được thư của Béc-mơ-bắc từ
Khuên, và tôi muốn ngày mai anh đã nhận được thư rồi. Anh cần 1) gửi
cho tôi bức thư "Gửi chủ bút báo "Times"" về vụ án Khuên kèm thêm
mấy dòng để tôi viết làm tiểu dẫn cho phần corpus delicti
1*
; 2) viết một
bức thư y như vậy nhân danh chính anh gửi cho báo "Daily News", tuy
bản thân corpus delicti, nghĩa là bản thân lá đơn, sẽ do "Người Phổ" ký
tên hoặc cách nào đó đại loại như thế. Tôi thấy thích hợp hơn đối với tờ
"Times" là "Tiến sĩ", còn đối với tờ "Daily News" là "thương nhân Man-
se-xtơ", nghĩa là cơ may bức thư được đăng sẽ nhiều hơn. Bạn hãy nêu
tên người cùng tước hiệu của họ: tiến sĩ Bếch-cơ, ts. (!) Buyếc-ghéc-xơ,
ts. Đa-ni-en-xơ, ts. Clai-nơ, ts. I-a-cô-bi, Ốt-tô (rất nổi tiếng ở Đức nhờ
những thành tựu khoa học của mình trong lĩnh vực hoá học), Ruê-dơ và
Nốt-i-ung. Viện công tố Khuên nec plus ultra
2*
hèn nhát. Vả chăng, theo
luật mới về kỷ luật, thẩm phán cũng không còn "không thể bị bãi miễn",
hoặc ít ra là như vậy chỉ trên danh nghĩa.
1* - cấu thành tội phạm, bản trình bày thực chất sự việc
2*- quá
Bài của anh cho Đa-na
1*
thật tuyệt vời.
20 Mác gi ng-ghen, 24 tháng giêng 1852
ng-ghen gi Mác, 28 tháng giêng 1852 21
Từ khi anh lưu lại đây, tự nhiên là tôi chỉ có thể gửi cho Vây-đơ-mai-ơ
khốn khổ thêm một bài nữa thôi
15
. Bệnh trĩ lần này làm tôi chấn động
nhiều hơn là cuộc cách mạng Pháp. Tôi sẽ cố gắng chuẩn bị cái gì đó vào
tuần sau. Tình hình "đằng sau" của tôi chưa cho phép tôi đi thư viện.
Tịch thu các lãnh địa đã ăn cắp và vòi được của dòng họ Oóc-lê-ăng!
Phun-đơ từ chức! Péc-xi-nhi! Hoan hô! Công việc suôn sẻ
16
.
Thật đáng kinh ngạc là quân đội, hải quân, bộ thuộc địa, ngành công
trình - xây dựng công sự và việc quản lý nói chung đã mục ruỗng đến thế
dưới chế độ thống trị lạ lùng này của bè lũ quý tộc mà giới tư sản Anh từ
năm 1688, theo truyền thống, đã kiên trì đặt đứng đầu quyền hành pháp
17
.
Sau biết bao biểu hiện của thói ngạo mạn Anh, sau tiếng gào tự do chủ
nghĩa dưới sự bảo trợ của Cô-sút và sau những bài tụng ca hòa bình có
tính chất thế giới chủ nghĩa - bác ái - thương mại trong thời gian triển
lãm
18
, tóm lại, sau thời kỳ tự tán dương theo lối tư sản ấy, thật là mừng
khi thấy lũ bịp bợm ấy giờ đây nhận ra rằng không phải "cái gì đó" mà
"tất cả" đã mục nát trong cái vương quốc Đan Mạch
2*
. Và ngoài ra những
ngài ấy quá ư bình thản nhìn cuộc đấu tranh đang diễn ra trên lục địa.
Xin gửi tới anh lời chào!
C.M. của anh
1* Ph.Ăng-ghen. "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức". Bài VII
2* Sếch-xpia. "Hăm-lét", hồi 1, màn thứ tư
Mong anh hãy trả lại nhanh cho tôi cả hai bức thư kèm theo, ít ra là
thư của Clút-xơ.
Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel zwischen F.Engels und K.
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
Marx". Bd. I, Stuttgart, 1913
5
Ăng-ghen gửi Mác
ở Luân Đôn
Man-se-xtơ, 28 tháng Giêng 1852
Mác thân mến!
Tôi xin gửi kèm bức thư cho báo "Times"
1*
. Anh chỉ viết thêm vào đó
điều sau đây: "Thưa ngài, tôi cho rằng việc đưa ra công khai những vụ
việc bê bối chứa đựng trong bức thư kèm theo đây sẽ giúp rọi một chút
ánh sáng lên tình hình trên lục địa. Tôi xin bảo đảm tính xác thực của
những sự thực ấy" v.v.. Họ tên và địa chỉ.
Thư của tôi gửi "Daily News" sẽ chuyển đi tối hôm nay với chuyến
bưu điện thứ hai; nếu cả anh cũng lập tức gửi cái này đi thì như vậy cả
hai thư sẽ đến hầu như cùng một lúc hai tòa soạn và sẽ có thể xuất hiện
trên báo vào thứ sáu
19
. Nhưng anh
1* C.Mác và Ph.Ăng-ghen. "Thư gửi tổng biên tập tờ "Times""
hãy giao bức thư này đến Sê-rinh - Crô-xơ, vì ở những chi nhánh bưu
điện nhỏ, thư từ nằm lại quá lâu.
Tôi xin gửi trả thư của Clút-xơ và thư của Béc-mơ-bắc. Trên thư ngày
thứ bảy của anh
1*
, dấu niêm phong cũng lại ở trong một trạng thái thảm
hại; tôi gửi nó kèm theo đây. Sự thể là thế nào?
Tôi ký tên trên báo "Daily News" đơn giản là: một thương nhân Đức.
22 ng-ghen gi Mác, 29 tháng giêng 1852
ng-ghen gi Mác, 29 tháng giêng 1852 23
Mong anh hãy sớm biên thư nhé.
Ph. Ă. của anh
Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel zwischen F.Engels und K.
Marx". Bd. I, Stuttgart, 1913
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
6
Ăng-ghen gửi Mác
20
ở Luân Đôn
Man-se-xtơ, 29 tháng Giêng 1852
Mác thân mến!
Rất đáng buồn là không thể cậy nhờ ai và phải tự mình làm
1* Xem thư trước
lấy tất. Do sự ngu ngốc của người chạy giấy của chúng ta, thư của tôi gửi
cho tờ "Daily News" hôm qua không được chuyển đi; bây giờ thì quá
muộn. Như vậy, tôi chỉ có thể giữ nó lại chừng nào tôi chưa thấy bức thư
của anh đăng trên báo "Times" số ra ngày mai hoặc ngày thứ bảy. Nếu
không, thư đó sẽ được chuyển đi ngay. Trong lúc chờ đợi xin có một ý
kiến. Ph.rai-li-grát có phải là người thích hợp cho tờ "Daily News" hay
không? Nếu anh ấy viết bài gửi đến đấy thì tôi sẽ thử viết bài gửi
"Weekly Press" và báo "Sun". Cả hai chúng tôi đã có lần không thành
công với tờ "Daily News".
Tôi xin gửi kèm theo một bài nữa cho Đa-na
1*
. Có lẽ, bài này có thể
chia làm hai phần (ở chỗ nói xong câu chuyện về Ba Lan) nhưng nếu vẫn
là một bài nguyên vẹn thì tốt hơn. Nếu anh chia nó ra, thì anh vẫn có thể
gửi cả hai phần cùng một chuyến tàu thủy, vì cả tuần tính từ ngày mai sẽ
không có tàu đi. Bây giờ tôi sẽ cố gắng tiến lên khá nhanh, viết mỗi tuần
hai bài chẳng hạn để kết thúc câu chuyện. Tính chung sẽ gồm 15 - 16 bài.
Tôi chưa nhận được của Vây-đơ-mai-ơ một số tạp chí
2*
, một bức thư
nào. Điều đó làm tôi ngạc nhiên. Tối nay tôi lại chuẩn bị cho anh ấy một
bài
3*
.
Người Pháp là những con lừa thật sự. Ma-đi-ê gửi thư cho tôi bàn về
một công việc làm ăn, nhưng vì em rể tôi
4*
biết tất cả những mưu mẹo ấy
lại có mặt ở đây, nên tôi đã chỉ dẫn và khuyên Ma-đi-ê những điều rất bổ
ích. Giờ đây gã súc sinh ấy,
1* Ph.Ăng-ghen. "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức". Các bài VIII-IX
2* - tạp chí "Revolution"
3* Ph.Ăng-ghen. "Nước Anh - II"
4* - Blăng-cơ
sau khi nghe lời ba hoa ngu ngốc của một tên vô lại nào đó không hiểu gì
về việc này, đã viết rằng hắn định tiến hành công việc theo cách khác -
hơn nữa là một cách hết sức không thiết thực, - còn tôi thì phải nhận của
em rể tôi (may thay, bây giờ đang ở trên lục địa) những giấy giới thiệu,
không phải cho hắn, mà cho đồng bọn của hắn, một con người mà tôi
chưa hề gặp! Anh còn nhớ chứ, M[a-đi-ê] đã giới thiệu cho chúng ta một
thợ in vải hoa nay đã đi Man-se-xtơ. Chàng trai này đã đến chỗ tôi; tôi cố
gắng hết sức để có ích cho cậu ta, đã làm tất cả những gì tôi có thể làm
được, đối xử với cậu ta hết sức trọng thị; đáp lại, tên súc sinh ấy bỗng
nhiên biến mất, và thậm chí tôi không biết chuyện gì đã xảy ra với hắn.
Loại người mới kỳ quặc làm sao!
24 ng-ghen gi Mác, 2 tháng hai 1852
ng-ghen gi Mác, 2 tháng hai 1852 25
Ph.Ă. của anh
Công bố toàn văn lần đầu bằng tiếng của
nguyên bản trong Marx - Engels
Gesamtausgabe. Dritte Abteilung, Bd. I, 1929
và bằng tiếng Nga trong C. Mác và Ph. Ăng-
ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ nhất, t. XXI,
1929
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
7
Ăng-ghen gửi Mác
ở Luân Đôn
[Man-se-xtơ], 2 tháng Hai 1852
Mác thân mến!
Anh có nhớ một kẻ lưu vong tên là Rích-tơ người Toóc-gau (Dắc-den
thuộc Phổ), thợ làm yên cương và bọc vải đồ gỗ trước
đây ở Luân Đôn hay không? Con người ấy, mà theo như tôi nhớ, tôi đã
gặp ở Luân Đôn - cao lớn, tóc hung, có phong cách người lưu vong, - đột
nhiên đến chỗ tôi ở đây, hình như trên đường đi trở lại từ Bác-men là nơi
theo lời anh ta, anh ta đã làm việc một thời gian không có giấy tờ gì, và
chuyển cho tôi lời chào của Huy-néc-bai v.v.. Tôi hoàn toàn không thể
nhớ gì về anh ta ngoài việc đã gặp anh ta. Danh sách người lưu vong của
chúng ta hoặc trí nhớ tốt của Pphen-đơ hay của Rinh-xơ dù sao cũng sẽ
cung cấp những tư liệu tỉ mỉ hơn về anh ta. Tôi hơi ngờ ngợ là gã ấy là
một người thuộc bè lũ Vi-lích
21
. Nếu đúng thế, tôi sẽ tống khứ ngay anh
ta. Tiện thể xin nói, anh ta đã tìm được việc làm ở đây.
Trên báo "Times", cho đến nay chưa xuất hiện gì về chuyện Khuên
1*
.
Tôi chỉ đợi anh trả lời để ngay lập tức, nếu cần, viết bài gửi "Daily
News". Tàu thủy Mỹ đã đến, nhưng tôi rất ngạc nhiên là không nhận
được của Vây-đơ-mai-ơ cả thư lẫn tạp chí
2*
, ít ra là đến thời điểm này.
Song, có thể ngày mai thư và tạp chí sẽ đến.
Ph.Ă. của anh
Anh hãy nói với Pi-pơ là nay mai tôi sẽ gửi cho anh ấy 2 pao, vì một
tháng mới đã bắt đầu rồi.
Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel zwischen F. Engels und K.
Marx". Bd. I, Stuttgart, 1913.
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
1* Xem tập này, tr. 21-22.
2* - Tạp chí "Revolution"
8
Mác gửi ăng-ghen
22
ở man-se-xtơ
[Luân Đôn], 4 tháng Hai 1852
1*
28,
Deanstreet, Soho
Ăng-ghen thân mến!
Sáng hôm nay, Véc-thơ đã đi Hà Lan. Từ đó anh ấy đi đâu - tôi không
biết, và bản thân Véc-thơ chắc hẳn cũng không biết. Anh ấy, như bất cứ
lúc nào, luôn luôn hết sức không bằng lòng với số phận của mình, còn về
số phận của chúng ta, thì điều anh ấy cảm thấy không thỏa đáng chỉ là
việc chúng ta phải ngồi ở Luân Đôn thay vì đi Ca-đi-xơ, Xa-ra-gô-xơ
hoặc đi đến một nơi hẻo lánh nào đó ở Tây Ban Nha. Vì từ khi Véc-thơ
lại sống ở I-oóc-sia, anh ấy tuyên bố rằng thời gian tốt nhất anh ấy đã
sống là ở Tây Ban Nha. Anh ấy khẳng định rằng anh ấy không chịu được
khí hậu nước Anh, và vì thế đối với anh ấy, khí hậu Hà Lan chắc sẽ hết
sức tốt lành. Chúng ta chúc anh ấy lên đường may mắn và xem anh ấy có
giữ lời không và có nhớ đến Vây-đơ-mai-ơ không.
Thứ năm tuần trước, nghĩa là cách đây đã gần một tuần, tôi đã gửi cho
báo "Times" "Thư gửi chủ bút". Hình như báo ấy - tờ báo đã lấy việc bút
chiến chống Bô-na-pác-tơ làm nghề nghiệp cho mình - giờ đây cho là
cần phải nương nhẹ Phổ. Do đó, anh
1* Trong bản gốc viết nhầm là "1851".
phải liên hệ với tờ "Daily News". Nếu cả điều này cũng không làm được,
- mà tôi không nghĩ như vậy - lúc đó còn tờ "Spectator". Điều này hầu
như chắc chắn.
Hôm qua, Gi. Gi. Hác-ni đã gửi đến tôi số đầu tiên của tờ tạp chí
"Friend of the People"
23
- đã hồi phục lại, khổ báo có tăng chút ít - của
anh ấy. Đấy, nếu vì việc đó mà anh ấy tám tháng tách khỏi thế giới và
chôn mình ở xứ Xcốt-len u buồn! Hơn nữa, chỉ cần một câu là đủ để anh
hình dung được hương vị của trái quả ngọt ngào đó:
"Công bằng - trước sau như một, phổ biến, vĩnh cửu - được tuyên bố là nguyên tắc tối
cao, nguyên tắc sẽ đồng thời là ngôi sao dẫn đường của chúng ta, là quy tắc ứng xử của
chúng ta và là một tiêu chuẩn v.v."
24
.
Thế là đủ! Còn Bô-na-pác-tơ thì anh ấy trừng phạt đầy đủ bằng việc
gọi ông ta là "Lu-i Thấp bé".
Không biết có phải anh ấy gửi đến cho tôi tờ báo khổ nhỏ "nguyên vô
cùng đắt" của mình để buộc chúng ta phải đồng cảm, hay là do cảm giác
hằn học đối với chúng ta mà anh ấy đã trở thành người dân chủ càng tầm
thường hơn mức chúng ta có thể giả định. Vả lại, bên cạnh sự hèn hạ và
lẽ "công bằng trước sau như một", ở đấy còn có những trò trâng tráo của
kẻ mị dân nhà nghề. Để chống Giôn-xơ, anh ấy nhờ đến "tinh thần tự
do"
1*
, đến Mát-xi, một kẻ ưa nói văn hoa, một viên thư ký của hội thợ
may ở phố Ca-xơn, một con người quỵ luỵ những cha cố nuôi dưỡng cửa
hiệu ấy, kẻ phát ngôn tầm bậy tầm bạ cho tất cả những vị hảo hán nhỏ bị
hất khỏi lục địa, kẻ nói xấu bôi nhọ Giôn-xơ, chồng của một cô nàng làm
trò ảo thuật đã thuyết phục
1* Ám chỉ mỉa mai tạp chí "Spirit of Freedom" ("Tinh thần tự do") do Mát-xi làm chủ bút.
được gã rằng cô ta là người sáng suốt. Thông qua gã Mát-xi ấy, Hác-ni
loan truyền những lời bào chữa cho các hiệp hội nói chung và đặc biệt là
Hội liên hiệp, điều này có cơ kéo dài ra nhiều số
25
. Mà chính Rô-đô-
mông
1*
- Hác-ni đã nói với Giôn-xơ rằng về thực chất, ông ta tán thành
quan điểm của Giôn-xơ về các hiệp hội. Đồng thời, ông ta công bố bài
26 Mác gi ng-ghen, 4 tháng hai 1852
Mác gi ng-ghen, 4 tháng hai 1852 27
28 Mác gi ng-ghen, 4 tháng hai 1852
Mác gi ng-ghen, 4 tháng hai 1852 29
"Sự đón tiếp Cô-sút ở Mỹ và chuyến đi của ông ta trên đất Mỹ"
26
, tuy
trong một bức thư gửi Giôn-xơ, ông ta gọi C [ô-sút] là kẻ bịp bợm.
Những ngài ấy với "nguyên tắc tối cao" của họ là như vậy. Tôi không biết
nguyên tắc là gì, nếu đó không phải là những nguyên tắc mà vì lợi ích của
bản thân mình người ta gán cho những người khác. Hác-ni xa lánh công
việc một thời gian và về mặt tiếng tăm ông ta đã để cho Giôn-xơ, với tính
khí điên cuồng của anh ta, nhổ nước bọt vào xúp và rồi chính mình lại ăn
đĩa xúp ấy. Nhưng cho dù ông ta có sẽ làm hại Gi [ôn-xơ] đi nữa thì bản
thân ông ta sẽ chẳng đạt được gì cả. Gã ấy đã hoàn toàn hết hơi về mặt là
người viết văn và, như Lu-pu-xơ
2*
đã từng nghe ông ta diễn thuyết ở phố
Giôn
27
, kể lại với tôi, thì cả về mặt là diễn giả, và trước hết về mặt là một
con người. Quỷ sứ ắt sẽ tóm lấy những phong trào nhân dân ấy, đặc biệt
là nếu những phong trào ấy mang tính chất hòa bình. Tham gia việc cổ
động ấy của phong trào Hiến chương, Ô' Cô-no đã phát khùng lên
(anh đã đọc màn cuối của anh ta trước tòa án chưa?), Hác-ni trở nên
tầm thường, còn Giôn-xơ thì bị phá sản. Cái đích cuối cùng của cuộc
đời những người tham gia các phong trào nhân dân là như vậy.
Hôm qua, "đại tá Ban-đi-a" đến chỗ tôi. Nhân tiện, anh ta kể-
1* Nhân vật trong trường ca của A-ri-ô-xtô "Rô-lăng giận giữ"
2* - Vin-hem Vôn-phơ
Cô-sút phát biểu trước những người lưu vong Hung-ga-ri họp ở nhà anh
ta tại Luân Đôn như sau: "Tôi quan tâm đến tất thảy các bạn, nhưng tôi
yêu cầu tất cả các bạn phải trung thành, tận tuỵ với tôi và theo các quan
điểm của tôi. Tôi không ngu ngốc đến mức nuôi những người âm mưu
cùng các đối thủ của tôi để chống lại tôi. Tôi yêu cầu mỗi người phải
tuyên bố dứt khoát điều này". Những bài nói như vậy, cái ông Cô-sút
khiêm tốn ấy nói ở hậu trường. Sau đó, tôi được biết qua B [an-đi-a] rằng
Xê-me-rơ, Ca-di-mia, Bát-ti-a-ni và Péc-txen (tướng) đến Luân Đôn để tổ
chức một ủy ban đối lập chống Cô-sút. Và cuối cùng, người chỉ đạo toàn
bộ âm mưu ấy là ngài Mát-di-ni. Ông này sử dụng C [ô-sút] làm cái loa
của mình và đóng chút ít vai Ma-ki-a-ve-li trong nội các của mình. Ngài
ấy nắm trong tay những mối dây, nhưng không biết rằng những con rối
mà ông ta bắt nhảy múa chẳng qua là những nhân vật trong trí tưởng
tượng của bản thân mình mà thôi. Thí dụ, ông ta viết cho Cô-sút để Cô-
sút đặt những mối quan hệ gần gũi với Kin-ken. Còn ông ta thì đích thân
không thể làm được việc ấy, vì trên vai ông ta có một bộ phận khác
những nhà hoạt động Đức quan trọng. Có lẽ Cô-sút thực sự có quan hệ
thân thiện với Kin-ken, còn Kin-ken thì trong mỗi bức thư đều viết về
ông bạn Cô-sút xứng đáng, xuất sắc, "không thua kém ông ta" của mình.
Về phần mình, Cô-sút tưởng tượng rằng, một mặt, dựa vào nhà độc tài
Đức là Kin-ken, mặt khác, dựa vào nhà độc tài I-ta-li-a là Mát-di-ni, và ở
phía sau ông ta có nhà độc tài đồng minh Pháp là Lơ-đruy. Kẻ khốn khổ
đã tụt xuống rất thấp.
Một người Pháp tên là Mát-xôn đến thăm tôi. Ông ta một thời gian
ngắn là cộng tác viên của báo "Réforme" thời La-mơ-ne. Trước đó, ông
ta là một trong số những nhà khai hóa mà
Mô-ha-mét A-li đã vời từ xứ Gơ-lơ
28
đến. Đó là một trong số ít hommes
d' esprit
1*
còn có thể thấy trong số những người Pháp. Theo ý anh ta, việc
Xa-dô-nốp lưu lại Pa-ri (vả chăng, giờ đây anh ta phải rời khỏi nơi đây)
hoàn toàn có thể giải thích bằng chiếc hộ chiếu giả rất đàng hoàng và
bằng các mối liên hệ với một số người đàn bà lẳng lơ có ảnh hưởng trong
giới thượng lưu. Mát-xôn sẽ làm anh vừa lòng.
Ngoài ra, tôi còn gặp các công dân Va-li-e-rơ (người trước đây theo
Bác-be và viên sĩ quan trên chiến luỹ), Bi-an-ki và Xa-ba-ti-ơ; Xa-ba-ti-ơ
khá thanh lịch, nhưng nói chung, không cao hơn tầm trung bình.
Đron-ke, như tôi nghe nói, đang ở Xa-voa.
Ban-đi-a đề nghị với tôi để Xê-me-rơ và Péc-txen hợp tác giúp đỡ
30 Mác gi ng-ghen, 4 tháng hai 1852
Mác gi ng-ghen, 6 tháng hai 1852 31
Vây-đơ-mai-ơ. Chủ yếu nên đề nghị hai ông này làm rõ những điểm nào
trong lịch sử Hung-ga-ri (lịch sử quân sự hoặc lịch sử nói chung)? Lẽ dĩ
nhiên, họ không thể viết bài ký tên chính mình, vì chúng ta không muốn
đánh đồng mình với bất kỳ bè lũ nào. Nhưng Péc-txen ít ra là một người
cộng hòa tốt và am hiểu nhiều.
Anh cứ tốt bụng như vậy - và xin đừng quên gửi cho tôi các số báo
"Tribune". Giôn-xơn, bạn của Phrai-li-grát, muốn đọc các bài viết về
nước Đức
2*
. Lu-pu-xơ muốn viết cho V [ây-đơ-mai-ơ] một bài chống Cô-
sút.
Còn về công việc buôn bán thì tôi không còn hiểu gì nữa. Khi thì
khủng hoảng hình như đã ở ngưỡng cửa, Xi-ti ở vào trạng thái suy vi, khi
thì tất cả đều đi lên. Tôi biết rằng tất cả những
1* - người tinh anh
2* Ph.Ăng-ghen. "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức"
điều đó sẽ không ngăn ngừa được thảm họa. Nhưng để theo dõi tiến trình
phát triển hiện đại thì Luân Đôn, trong thời điểm hiện nay, là không thích
hợp.
Xin gửi tới anh lời chào!
C.M. của anh
Tình hình dấu niêm phong rất đáng ngờ. Mong anh hãy gửi lại cho tôi
dấu hôm nay, tôi đã xem kỹ nó rồi.
Công bố lần đầu bằng tiếng của nguyên bản
trong Marx - Engels Gesamtausgabe. Dritte
Abteilung, Bd. I, 1929 và bằng tiếng Nga trong C.
Mác và Ph. Ăng-ghen, Toàn tập, xuất bản lần thứ
nhất, t. XXI, 1929
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
9
Mác gửi Ăng-ghen
ở Man-se-xtơ
[Luân Đôn], thứ sáu, 6 tháng Hai 1852 28,
Deanstreet, Soho
Ăng-ghen thân mến!
Tôi vừa nhận được bài của anh
1*
.
Tôi chỉ viết cho anh vài dòng vì còn ít thì giờ, chuyến bưu
1* Ph.Ăng-ghen. "Cách mạng và phản cách mạng ở Đức". Bài X
vụ đi Mỹ sắp lên đường, sau đó tôi mới có thể đi ra để hỏi tin về "Rích-
tơ"
1*
.
Sẽ dễ dàng cho tôi về mọi mặt, nếu trong khi chờ đợi anh gửi 2 pao ấy
cho tôi bằng cách chuyển qua bưu điện. Tuần sau tôi sẽ nhận được ít tiền
và lúc ấy tôi sẽ đứng tên anh chuyển 2 pao ấy cho P [i-pơ]. Nhưng đối với
tôi, điều quan trọng là có số tiền ấy vào đầu tuần, điều này đối với anh ấy
có thể không quan trọng lắm vì hiện thời anh ấy còn đủ tiền.
C.M. của anh
Công bố lần đầu trong cuốn: "Der
Briefwechsel zwischen F. Engels und K.
Marx". Bd. I, Stuttgart, 1913
In theo bản viết tay
Nguyên văn là tiếng Đức
32 ng-ghen gi Mác, 17 tháng hai 1852
ng-ghen gi Mác, 17 tháng hai 1852 33
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét